EĞİN

EĞİN

Merhaba;

Birkaç sayı önce Keban’a komşu ilçelerden Arapkir ile olan bölümünü verdiğim, Şemsettin Sami’nin Kamûsü’l Alam adlı yapıtından bir başka bölümde yine bize yakın bir ilçe olan Eğin (Kemaliye) var.  Yüzyıllarca Elazığ’a (Harput) bağlı olan Eğin, şimdilerde Erzincan iline bağlı olsa da, kültürel anlamda da, siyasi anlamda da hep Elazığ’ın bir parçası olduğunu kabul eder. O yazıda da sözünü ettiğim gibi; Kamûsül Alâm, Şemseddin Sami’nin 1889 ve 1898 seneleri arasında yayınlamış olduğu, Türkçe’nin ilk ansiklopedisi olarak kabul edilebilecek bir yapıttır. Şemseddin Sami de 1850-1904 yılları arasında yaşamış, ilk Türkçe sözlük, ilk Türkçe ansiklopedi, ilk Türk romanı gibi çalışmaları olan önemli bir kişidir. Aşağıdaki bölüm de Kamûsü’l Alâm’ın 2. Cildinde bulunmaktadır. Değerli gazetemiz Keban Gazetesinin ilk sayısında da yine bu ansiklopedideki “Keban” bölümünü sunduğumu da bir kez daha anımsatmak isterim.

Kâmûsü’l-âlâm

Cilt: 2  Sayfa: 1019

Yıl: 1306  (1889)

Ma’mûretü’l-Azîz Vilâyeti’nin merkez sancağı olan Harput Sancağı’na mülhak kaza merkezi bir kasaba olup, Harput’un 60 kilometre şimâl-i garbisinde (Kuzeybatı) ve Arapkir’in 28 kilometre şimâl-i şarkisinde (Kuzeydoğu), Fırat’ın garp cânibinde (Batı yanı) vâkidir (Bulunmaktadır). Dağlık ve sarp (Dik) bir yerde olup, arazisi sengistân (Taşlık) ise de, miyâh-ı câriyesi (Akarsular) çok olduğundan, bahçeleri güzel ve meyveleri ve ale’l-husus (Hepsinden önce) dutu meşhurdur. Hâneleri (Evleri) mürtefi (Yüksek) ve güzel olup, ekserisi (Çoğunluk) kargirdir (Taş ve harçla yapılmış). Ahâlisi (Halkı) on bin raddelerinde (Aşağı yukarı) olup, bir rüşdiye mektebi (Ortaokul) ve bir eski Ermeni kilisesi vardır.

Eğin Kazası Ma’mûretü’l-Azîz Vilâyeti’nin müntehâ-yı şimâl-i garbisinde vâki olup (Kuzeybatısının en ucunda), şimâlen (Kuzey) Erzurum, garben (Batı) Sivas Vilâyetleriyle, cenuben (Güney) Arapkir Kazasıyla, şarken (Doğu) dahi Dersim Sancağıyla mahdut ve muhattır. (Çevrilmiştir) Hâvi olduğu (İçine aldığı) Ağın Nahiyesiyle beraber 36.000 kadar ahâlisi olup, 10.000 kadarı Hıristiyan ve küsuru kâmilen İslâm’dır. Hıristiyan’ların ekserisi Ermeni ve Müslüman’ların çoğu Türk olup, bazı Kürt aşâiri (Kabile) bulunur. Arazisinin çoğu sengistân  (Taşlık) olmağla, ahâlisi idare edemeyip, bunların çoğu hizmetçilik, odacılık ve sâir işlerle meşgul olarak İstanbul’da ve sâir şehirlerde bulunurlar. Meyve mahsûlâtı (Elde edilen ürün, hasılat) çoktur.

Şemsettin Sami

(Türkçeye Çeviren: Ahmet Bayındır)

Fotoğraf bölümünde ise 19 yüzyıl Fransız gezgini Jules Laurens’in Türkiye Yolculuğu adlı kitabından 26 Eylül 1849 tarihli bir Eğin çizimi var.

Saygılar sunuyorum…

Cem BAYINDIR