Yusuf Ziya Paşa Çeşmesi

   Yusuf Ziya Paşa Çeşmesi

Sizlere bu hafta İstanbul Çengelköy’de bulunan, uzun yıllar Keban’da maden eminliği yapmış Yusuf Ziya Paşa Çeşmesi’nden söz etmek istiyorum. Aslında bu yapıtın, Keban’da görev almış ve sadrazamlık yapmış olan Yusuf Ziya Paşa’nın yaptırdığı bir çeşme olup olmadığı da tartışma konusudur.

1279 (1863 M.) Boğaziçi, Çengelköyündeki harap hamam köşesinde, mamurdur. İlk banisi Yusuf Ziya Paşa tarafından merhume hareminin adına yaptırılmış, zaman geçerek mecrası bozulduğundan muattal kalmış, Ayyad zade adında bir hayır sahibi tarafından da yeni bir mecra açtırılarak ihya edilmiş ve Mahmut Paşa namında üçüncü hayırsever bu tarihte imar eylemiştir. Mermer kaplamadır. Ayna taşının iki tarafına geniş ve düz iki mermer sütun ve bunun üzerine üç kıtalık kitabe taşı, en üste de üçgen bir başlık ve içinde etrafı dallarla süslenmiş ve üstü sıvanmış bir tura konulmuştur. Kitabenin iki tarafında birer hilâl ile sekizer köşeli birer yıldız şekli mahkûktür. Kitabede şu tarih beyit bulunmaktadır:

Yusuf Ziya Paşa Çeşmesi¹¹⁵

Yûsuf (Ziya) Pâşâ meğer etmiş bu mevkiden güzer

 Kalsın diye bir nev-eser sarf eylemiş nakd-i revân

Menkûhesi merhumeyi yâd ile ol ma’sûmeyi

Bu çeşrrie-i ma’lûmeyi etmiş bina ol nüktedân

Bir nice müddetten beri gayra geçip mecrâlan

Varhkdan olmuştu berî mânend-i beyt-i şâirân

Ayyâdzâde pür-sehâ kıldı yeni başdan bina

Mecrâ-yı dîğerden ana eski suyun etdi revân

Bunda sigar ile kibar içdikçe su leyi ü Nehâr

Etsin du’â-yı bî-şümâr eshâb-ı hayra ân-be-ân

İnci gibi nazm eyledim târîh-i dil-cûsun Fatîn

Mahmûd Pâşâ hayrıdır bu çeşme-i âb-ı revân⁷¹⁵

1279 (1863 M.)

Cem BAYINDIR